Şeyh Said İsyanının Nedenleri ve Sonuçları Nelerdir?

Şeyh Said İsyanının Nedenleri ve Sonuçları Nelerdir?

İnkılap Tarihi
PAYLAŞ

Şeyh Said Kimdir?

Şeyh Said köken olarak Seyyid bir aileden gelen din alimi ve Musul ve Kerkük Vilayetlerimizin kayıp edilmesine sebep olan Şeyh Said İsyanı lideri olarak bilinen kişi.

 

Şeyh Said İsyanı Gelişimi Hakkında Bilgi

Cumhuriyetin ilanından sonra 1925 yılında rejime karşı başlatılan ve aynı zamanda doğu bölgelerinde bir Kürt devletini kurmayı amaçlayan Şeyh Said isyanı, İngiliz destekli bir isyan olması nedeniyle hem Türkiye Cumhuriyetinin ilerleyişini hem de Musul gibi toprakların kaybedilişini doğrudan etkileyen konular arasında yer alır. Şeyh Sait isyanı yalnızca siyasi yönlü bir olay değil aynı zamanda dış planlama dahilinde gerçekleşen isyanlardandır.

 

1923 yılında Cumhuriyetin ilanından sonra çok partili hayata geçiş denemelerinin yapıldığı dönemde patlak veren Şeyh Sait isyanı, ordunun Musul’a doğru sefere çıkmaya hazırlandığı dönemde patlak vermiştir. Başlangıçta doğu illerini kapsayan ve dinin elden gittiği yönünde bir kışkırtma sonucunda ortaya çıkan bu isyan zaman içerisinde bağımsız bir devlet oluşturma hayalini ortaya çıkarmıştır.

 

Bugün dahi etkilerinin kısmen hissedildiği isyan aynı zamanda Musul’un kaybedilmesini, demokrasi hareketlerinin gecikmesini ve çok partili hayata geçiş sürecinin sekteye uğramasını sağlamıştır. Ayaklanma zaman içerisinde 15 bin kişilik bir büyüklüğe ulaşmış ve İngiliz kayıtlarına göre Türk ordusu 52 bin asker ile ayaklanmaya karşı mücadele vermiştir.

 

Şeyh Sait İsyanı Nedenleri ve Sonuçları

Şeyh Said İsyanının Nedenleri ve Sonuçları

Kaynaklara göre Şeyh Said’e bağlı olan bazı kişilerin Eğil’e bağlı olan Piran köyünde, Jandarma araması sırasında karışıklık çıkarması ve Jandarma ile çatışmaya girmesi sonucunda patlak vermiştir. 13 Şubat 1925 tarihinde başlayan ayaklanma kısa süre içerisinde geniş bir alana ulaşırken Şeyh Sait, isyanı genişleterek önce valiyi ve daha sonra emrinde olan kişileri esir almıştır.

 

İslam dini adına ayaklanma çıkaran ve bir bildiri yayınlayan Şeyh Said, yayınlamış olduğu bildiri de din uğruna savaşanları ifade eden bir mühür kullanmıştır. Mistan, Botan ve Mıhellemiler aşiretlerinin desteğini alan Şeyh Sait, Maden, Siverek ve Ergani gibi bölgeleri ele geçirmiştir. Esasen Elazığ, Bingöl ve Diyarbakır’ı kapsayan bu ayaklanma kısa süre sonra bağımsız bir Kürt devletinin bölgede kurulmasını amaçlamıştır.

Şeyh Said ayaklanmasına katılan kişiler ve destek olanlar, bölgede kurulan İstiklal Mahkemelerinde yargılanarak idam edilmiştir. Ayaklanma yaklaşık 50 bin kişilik Türk ordusu ile bastırılırken Haziran ayına kadar süren olaylar geniş bir çevreye yayılmıştır.

BİR CEVAP BIRAK