Yapım Eki Nedir Örnek Kelimelerle Konu Anlatımı

Yapım Eki Nedir Örnek Kelimelerle Konu Anlatımı

Edebiyat Konu Anlatımları
PAYLAŞ
Yapım Eki Nedir Örnek Kelimelerle Konu Anlatımı

Yapım Eki, isimlerin veya fiillerin köklerine ya da gövdelerine gelerek başka isim veya fiil oluşturan eklerdir. Yapım eki eklenmiş olan sözcüğün anlamını veya türünü değiştirir. Yapım eki alan sözcüğe türemiş sözcük denir. İsimlere getirilen yapım ekleri fiillere getirilmez. Türetilmiş olan kelime isme ait çekim eki alıyorsa kelimedeki son yapım eki fiil meydana getirmiştir. Sözcük köklerine eklenen çekim ekleri iki veya daha fazla eklenerek üst üste gelmez, ama yapım eklerinde böyle bir sınırlama söz konusu değildir.

 

Örneğin; sür-dür-t-tür-ü-len gibi.

Yapım eklerini 4 başlıkta inceleyelim.

Bunlar;

1-Fiilden fiil oluşturan ekler: Sayıca az ama işlek olan bu ekler fiilden yeni fiiller üretmek için kullanılırlar.

2-Fiilden isim oluşturan ekler: Sayıca çok ve işlek olan bu ekler fiil köklerinden isim meydana getirirler.

3-İsimden isim oluşturan ekler: Kök durumda olan isimlere getirilen yapım ekleri isimden yer ismi, sıfat, bir yere bağlılık anlamı katan isimler, ikilemeler meydana getirirler.

4-İsimden fiil oluşturan ekler: Fiilin anlamını ek değil kök belirler.

 

Fiilden Fiil Oluşturan Ekler;

Mevcut ek almamış haldeki sözcük fiil iken ek alarak başka bir fiile dönüşmesini sağlayan eklerdir. Örneklerle açıklayalım.

-in : sev-in örneğinde olduğu gibi sev fiili sevin gibi çok farklı anlam taşıyan yepyeni bir sözcüğe dönüşmüştür.

-r : yat-ır

-ş : gül-üş

-t : kork-ut

-er : çık-ar

-ımsa : duy-umsa

-il : sev-il

-ala : yak-ala

-dır : sap-tır

Ekler, Yapım ve Çekim ekleri

Fiilden İsim Oluşturan Ekler;

Mevcut ek almamış haldeki sözcük fiil iken ek alarak bir isime dönüşmesini sağlayan eklerdir. Örneklerle açıklayalım.

 

-iş : otur-uş örneğinde olduğu gibi otur fiili oturuş gibi farklı anlam taşıyan yepyeni bir isime dönüşmüştür.

-ecek-acak : yak-acak

-ce : eğlen-ce

-ak : dur-ak

-ge: süpür-ge

-gi: sil-gi

-gıç: dal-gıç

-gin: bil-gin

-i: yaz-ı

-ıcı: al-ıcı

-ık: aç-ık

-im: seç-im

-in: ak-ın

-inç: sev-inç

-geç: yüz-geç

-ıntı: çık-ıntı

-ir: gel-ir

-er:gid-er

-ıt: yak-ıt

-kan: unut-kan

-ma: dondur-ma (-ma aynı zamanda olumsuzluk ekidir, karıştırılmamalıdır)

-mek: ye-mek

-maç: yırt-maç

-mbaç: sakla-mbaç

-tı: kızar-tı

 

İsimden İsim Oluşturan Ekler;

Mevcut ek almamış haldeki sözcük isim iken ek alarak başka bir isime dönüşmesini sağlayan eklerdir. Örneklerle açıklayalım.

-ce: Türk-çe örneğinde olduğu gibi Türk sözcüğü bir isim iken Türkçe gibi farklı anlam taşıyan yepyeni bir isime dönüşmüştür.

-er: sekiz-er

-ki: akşam-ki

-msi: tatlı-msı

-cil: ev-cil

-şın: sarı-şın

-cın: yal-çın

-sal: kum-sal

-ıt: kan-ıt

-cağız: çocuk-cağız

-cik: tepe-cik

-tı: hırıl-tı

-z: iki-z

-el: söz-el

-sız: para-sız

-cı: sanat-çı

-si: ipek-si

-daş: arka-daş

-ıncı: sekiz-inci

-lık: kulak-lık

-lı: manisa-lı

 

İsimden Fiil Oluşturan Ekler;

Mevcut ek almamış haldeki sözcük isim iken ek alarak bir fiile dönüşmesini sağlayan eklerdir. Örneklerle açıklayalım.

-la: kara-la örneğinde olduğu gibi kara sözcüğü bir isim iken karala gibi farklı anlam taşıyan yepyeni bir fiile dönüşmüştür.

-al: düz-el

-l: eksi-l

-t: göz-(e)-t,

-a-e: kan-a

-k: göz-ük

-ı-i: sak-ı-n

-msa: az-(ı)msa

-ar: mor-ar

-kır: hay-kır

-da-de: horul-da

-lan-len: ses-len

-se-sa: garip-se

-laş-leş: dert-leş

Sizler İçin Faydalı Olmuştur Umarım..

BİR CEVAP BIRAK